آن بسازند يا آن مايه را در آن بريزند كه آن بسا هست كه دويست كيلو يا بيشتر است ، همين كه اينها آماده مىشود اين ظرفها را جلو اين شير قرار مىدهند ، شير هم مىريزد و همهء اينها را پر مىكند . مثال ديگر : ظرفهايى را در كف يك حوض بگذاريم و از يك طرف به اين حوض آب ببنديم . آب مىآيد كف اين حوض را پر مىكند و قهراً هر ظرفى به اندازهء خودش از اين آب پر مىشود . ظرفها هيچ نقشى ندارند جز نقش پذيرندگى . آبى را در آنها ريخته‌اند . درست است كه اين ظرف الآن يك كيلو آب دارد ، آن ظرف دو كيلو ، آن يكى سه كيلو ، آن ديگرى ده كيلو ، ولى اين ظرف نيست كه اين آب را براى خودش به دست آورده و آن ظرف آن آب را ؛ اينها فقط پذيرنده هستند . اين فقط ظرفيت اين قدر را دارد ولى آب را ديگرى به آن مىدهد . از نظر كسانى كه براى جامعه اصالت و هويت قائل هستند افراد ظروفى خالى بيشتر نيستند كه از طرف جامعه پر شده‌اند . بديهى است ظرفى كه از آب پر بشود آب هم تحويل مىدهد ، اگر همان از شير پر شده بود شير هم تحويل مىداد . همان اگر از سكنجبين پر شده بود سكنجبين تحويل مىداد . هرچه كه در آن بريزيد همان را مىتوانيد از آن بگيريد . اصلًا امكان اينكه در اين ظرف آب بريزيد ولى شير تحويل بگيريد يا لااقل مقدارى هم شير تحويل بگيريد وجود ندارد . پاسخ به يك اشكال ممكن است كسى اشكال كند كه اصلًا معناى نظريهء شخصيت داشتن و تركيب حقيقى جامعه ، وجود داشتن جامعه است و وجود نداشتن فرد ، اصالت جامعه است و اعتباريت فرد ، يا در تعبير ديگر مجبور بودن افراد است ، چون تركيب حقيقى اقتضا مىكند كه اجزاء هويت و استقلالشان را به كلى از دست بدهند . . . « 1 » و اگر نظر قرآن جور ديگرى است چگونه مىشود آن را تفسير كرد . ( بحث خيلى خوبى است . ) جواب اين است كه اولًا در تركيبهاى حقيقى ، همهء مركبات حقيقى اينچنين نيستند كه هويت و استقلال افراد به كلى نفى بشود . در اينكه مقدارى از استقلال افراد در مركب حقيقى از بين مىرود شكى نيست ولى اينكه همهء استقلال از بين برود در همه جا اين‌جور نيست . در مركبات ، هرچه مركب سطحش پايين‌تر است استقلال و هويت اجزاء منتفىتر است . در مركبات جمادى همين قدر كه يك تركيب صورت گرفت اصلًا ديگر از اجزاء تشكيل دهنده نشانه و اثر و خبرى نيست ، فقط وقتى كه آن را تجزيه كنيم تازه مىتوانيم كشف كنيم كه اين از چه بوده . آب تا وقتى كه آب است ،

--> ( 1 ) [ نوار چند ثانيه افتادگى دارد . ]